Międzynarodowy Dzień Tolerancji obchodzimy co roku 16 listopada. To dobra okazja, aby porozmawiać z dziećmi o tym, że ludzie mogą różnić się wyglądem, sposobem zachowania, zainteresowaniami, możliwościami, zwyczajami czy tym, co lubią i czego nie lubią – a mimo tych różnic każdy zasługuje na szacunek.

Dla kilkuletniego dziecka samo słowo „tolerancja” może być jednak zbyt abstrakcyjne. Znacznie łatwiej zrozumie jego znaczenie poprzez konkretne sytuacje, ilustracje, pytania i zabawy.

Dlatego zajęcia z okazji Dnia Tolerancji warto oprzeć na prostym przekazie:

możemy być podobni, możemy się od siebie różnić i nadal możemy dobrze się ze sobą bawić, rozmawiać i traktować się z szacunkiem.

Czym jest tolerancja i jak wytłumaczyć ją dziecku?

UNESCO opisuje tolerancję między innymi jako szacunek i akceptację różnorodności ludzi, kultur oraz sposobów życia. Międzynarodowy Dzień Tolerancji został ustanowiony właśnie po to, aby zwracać uwagę na znaczenie edukacji, otwartości i wzajemnego szacunku.

Dziecku nie musimy jednak przedstawiać oficjalnych definicji.

Możemy powiedzieć:

„Ludzie nie są tacy sami. Różnimy się wyglądem, tym, co potrafimy, co lubimy i jak żyjemy. Tolerancja oznacza, że szanujemy drugą osobę także wtedy, kiedy różni się od nas.”

Warto przy tym zaznaczyć jedną ważną rzecz.

Tolerancja nie oznacza zgody na każde zachowanie.

Jeżeli ktoś bije, wyśmiewa, obraża albo celowo wyklucza inne dziecko z zabawy, nie musimy tego akceptować. Możemy szanować człowieka i jednocześnie powiedzieć, że określone zachowanie jest niewłaściwe.

To rozróżnienie jest szczególnie ważne podczas zajęć z dziećmi.

Od czego rozpocząć zajęcia o różnorodności?

Dobrym początkiem jest pokazanie dzieciom, że różnorodność istnieje już w ich własnej grupie.

Możesz poprosić dzieci, aby rozejrzały się wokół siebie.

Jedna osoba ma jasne włosy, druga ciemne. Jedno dziecko uwielbia rysować, inne budować z klocków. Ktoś lubi głośną zabawę, a ktoś potrzebuje więcej spokoju. Jedna osoba szybko nawiązuje nowe znajomości, inna potrzebuje na to więcej czasu.

Następnie można zapytać:

  • Czy wszyscy wyglądamy tak samo?
  • Czy wszyscy lubimy te same zabawy?
  • Czy każdy jest dobry w tym samym?
  • Czy wszystkim przeszkadzają te same rzeczy?
  • Czy można się z kimś przyjaźnić, nawet jeśli lubi coś zupełnie innego niż my?

Takie pytania pomagają przejść od abstrakcyjnego pojęcia tolerancji do doświadczeń, które dzieci znają z własnego życia.

5 pomysłów na zajęcia z okazji Dnia Tolerancji

1. Co nas łączy, a co nas różni?

Dzieci dobierają się w pary.

Ich zadaniem jest znalezienie:

trzech rzeczy, które je łączą
oraz
trzech rzeczy, którymi się różnią.

Podobieństwem może być ulubiony kolor, liczba rodzeństwa, zainteresowanie czy lubiana potrawa. Różnicą – kolor włosów, ulubiona zabawa albo to, że jedna osoba lubi psy, a druga koty.

Na zakończenie można zapytać:

Czy musimy być tacy sami, żeby się razem bawić?

To proste ćwiczenie pokazuje dzieciom, że podobieństwa i różnice mogą występować jednocześnie.

2. Każdy może lubić coś innego

Przygotuj kilka prostych wyborów:

  • góry czy morze,
  • kot czy pies,
  • rysowanie czy budowanie,
  • truskawki czy jabłka,
  • zabawa w grupie czy spokojna zabawa samemu.

Dzieci przechodzą na odpowiednią stronę sali w zależności od swojego wyboru.

Po kilku rundach warto zwrócić uwagę na to, że przy każdym pytaniu grupy wyglądają inaczej.

Ktoś, kto przed chwilą wybrał dokładnie to samo co nasz najlepszy kolega, za moment może mieć zupełnie inne zdanie.

Można więc zapytać:

Czy to, że ktoś lubi coś innego niż ja, oznacza, że jego wybór jest gorszy?

3. Poznajemy różnorodność ludzi

To moment, w którym szczególnie dobrze sprawdzają się materiały obrazkowe.

Pokaż dzieciom postacie różniące się wyglądem, cechami czy sposobem funkcjonowania.

Zamiast zaczynać od tłumaczenia, pozwól dzieciom obserwować.

Zapytaj:

  • Co zauważacie?
  • Czym te osoby się różnią?
  • Co mogą mieć ze sobą wspólnego?
  • Czy po wyglądzie możemy wiedzieć, co ktoś lubi?
  • Czy możemy wiedzieć, jaki ktoś jest, zanim go poznamy?

Taką rozmowę można oprzeć na Kartach pracy o różnorodności dla dzieci od Poukładaj Puzzle.

Materiał został przygotowany dla dzieci w wieku około 4–8 lat i pomaga stopniowo przechodzić od zauważania różnic do ich rozumienia. Dzieci pracują między innymi z zadaniami dotyczącymi różnorodności wyglądu ludzi z różnych części świata, indywidualnych cech i zachowań oraz tego, że otoczenie może wpływać na nasze samopoczucie i sposób reagowania.

Karty nie zastępują rozmowy z dzieckiem – mają być jej początkiem.

Dzięki temu nauczyciel, pedagog, psycholog lub rodzic nie musi tworzyć całych zajęć od pustej kartki. Można wybrać potrzebne strony, wydrukować je i wykorzystać jako punkt wyjścia do rozmowy, pracy indywidualnej albo zajęć w grupie.

→ Zobacz „Karty pracy o różnorodności dla dzieci” w Poukładaj Puzzle

4. „A co, jeśli ktoś…”

Przedstaw dzieciom krótkie sytuacje.

Do grupy przychodzi nowa dziewczynka, która mówi trochę inaczej niż pozostałe dzieci.

Co możemy zrobić, żeby poczuła się dobrze?

Kuba nie chce bawić się w głośną zabawę. Woli przez chwilę siedzieć z boku.

Czy musi robić dokładnie to samo co wszyscy?

Ola uwielbia samochody, a Michał najbardziej lubi rysować i malować.

Czy jakaś z tych zabaw jest przeznaczona tylko dla określonych dzieci?

Jedno z dzieci potrzebuje więcej czasu, żeby wykonać zadanie.

Czy oznacza to, że jest gorsze od innych?

Nie szukamy jednej odpowiedzi, którą grupa ma powtórzyć za nauczycielem.

Największą wartością ćwiczenia jest rozmowa:

Jak może czuć się ta osoba?
Co możemy zrobić?
Jak chcielibyśmy być potraktowani w podobnej sytuacji?

W ten sposób temat tolerancji naturalnie łączy się z rozwijaniem empatii.

5. Nasza grupa jest różnorodna

Na zakończenie możecie stworzyć wspólny plakat.

Każde dziecko otrzymuje fragment kartki i uzupełnia zdania lub przedstawia odpowiedzi za pomocą rysunku:

Lubię…

Jestem dobry/dobra w…

Nie lubię…

Chciałbym/chciałabym nauczyć się…

Mogę pomóc innym w…

Następnie wszystkie elementy łączycie w jeden plakat.

Warto zwrócić dzieciom uwagę:

„Spójrzcie, ile jest tutaj różnych odpowiedzi. To wszystko jest jedna grupa”.

Takie zakończenie pozwala pokazać różnorodność jako coś obecnego bardzo blisko nas, a nie wyłącznie jako temat dotyczący ludzi mieszkających w innych krajach.

Karty pracy o różnorodności – gotowa pomoc dla nauczyciela, pedagoga i psychologa

Rozmowa o różnorodności może szybko stać się zbyt abstrakcyjna, szczególnie w przypadku dzieci w wieku przedszkolnym.

Dlatego stworzyliśmy Karty pracy o różnorodności dla dzieci.

To materiał PDF przeznaczony dla dzieci w wieku 4–8 lat, który możesz wykorzystać podczas zajęć w przedszkolu, edukacji wczesnoszkolnej, pracy pedagoga lub psychologa, a także podczas rozmowy z dzieckiem w domu.

Materiał pomaga dziecku przejść przez kolejne etapy:

  • Rozpoznawanie – zauważanie szczegółów, podobieństw i różnic.
  • Rozumienie – rozmowa o tym, skąd mogą wynikać różnice między ludźmi.
  • Ćwiczenie – zadania polegające między innymi na zaznaczaniu, łączeniu, rysowaniu i udzielaniu własnych odpowiedzi.
  • Utrwalenie – przenoszenie poznanych zasad na sytuacje występujące w codziennym życiu.

W zestawie poruszamy różnorodność nie tylko poprzez wygląd ludzi. Dziecko spotyka się również z tym, że możemy inaczej się zachowywać, różnie reagować na sytuacje oraz mieć inne potrzeby.

Dzięki temu materiał można wykorzystać nie tylko podczas Międzynarodowego Dnia Tolerancji, ale również podczas zajęć dotyczących:

  • akceptacji,
  • empatii,
  • relacji rówieśniczych,
  • emocji,
  • zasad funkcjonowania w grupie,
  • różnic między ludźmi,
  • przeciwdziałania wykluczeniu.

Nie trzeba drukować całego materiału przed jednymi zajęciami. Możesz wybrać konkretne strony potrzebne danego dnia i wracać do pozostałych ćwiczeń później.

Tolerancji najlepiej uczyć przez codzienne sytuacje

Międzynarodowy Dzień Tolerancji jest dobrym momentem na rozpoczęcie rozmowy, ale temat różnorodności nie powinien pojawiać się w grupie wyłącznie 16 listopada.

  • Najlepsze okazje często pojawiają się spontanicznie.
  • Kiedy dziecko pyta, dlaczego ktoś wygląda inaczej.
  • Kiedy ktoś zostaje pominięty podczas zabawy.
  • Kiedy dzieci śmieją się z czyjegoś sposobu mówienia.
  • Kiedy jedno dziecko potrzebuje pomocy, której inne nie potrzebują.
  • Kiedy dwie osoby mają zupełnie inne zdanie.

Zamiast ucinać takie rozmowy, warto wykorzystać je do pokazania dzieciom, że różnica nie oznacza czegoś gorszego.

Nie chodzi przy tym o nauczenie dzieci jednego zdania o tolerancji na pamięć.

Znacznie ważniejsze jest, aby potrafiły przełożyć je na codzienne zachowanie:

Nie muszę być taki sam jak ty, żeby cię szanować.

I właśnie od takich małych sytuacji zaczyna się prawdziwa nauka akceptacji.

Najczęściej zadawane pytania

Kiedy obchodzimy Międzynarodowy Dzień Tolerancji?

Międzynarodowy Dzień Tolerancji obchodzony jest każdego roku 16 listopada. To inicjatywa związana z przyjętą przez UNESCO Deklaracją Zasad Tolerancji i promowaniem edukacji opartej na szacunku dla różnorodności.

Jak wytłumaczyć tolerancję przedszkolakowi?

Najlepiej zrezygnować ze skomplikowanych definicji i odwołać się do codziennych sytuacji. Można powiedzieć dziecku, że ludzie różnią się wyglądem, zainteresowaniami, sposobem zachowania i potrzebami, a mimo tych różnic każdy zasługuje na szacunek.

Jakie zajęcia można przeprowadzić na Dzień Tolerancji?

Dobrze sprawdzają się ćwiczenia pokazujące podobieństwa i różnice między dziećmi, rozmowy na podstawie ilustracji, historyjki sytuacyjne, wspólne plakaty oraz karty pracy o różnorodności. Ważne, aby dzieci nie tylko poznawały pojęcie tolerancji, ale mogły odnieść je do sytuacji występujących w ich życiu.

Czy tolerancja oznacza akceptowanie każdego zachowania?

Nie. Szacunek do drugiego człowieka nie oznacza zgody na zachowania, które krzywdzą innych. Dziecko może uczyć się szacunku dla różnic, a jednocześnie wiedzieć, że bicie, obrażanie, wyśmiewanie czy wykluczanie nie są zachowaniami, które należy tolerować.

Jakie karty pracy wykorzystać podczas zajęć o tolerancji?

Do pracy z młodszymi dziećmi warto wybierać przede wszystkim materiały obrazkowe, które przedstawiają konkretne sytuacje i zachęcają do rozmowy. Karty pracy o różnorodności dla dzieci od Poukładaj Puzzle zostały przygotowane dla dzieci w wieku 4–8 lat i można wykorzystać je w domu, przedszkolu, szkole oraz gabinecie pedagoga lub psychologa.